Erodium cicutarium (L.) L´Hér.
Nombre aceptado: Erodium cicutarium (L.) L´Hér. in W.Aiton, Hortus Kew. 2: 414 (1789)
Geranium cicutarium L. in Sp. Pl.: 6
Erodium alsiniflorum Delile in Index Seminum (MPU, Monspeliensis) 1847: 7 (1847)
Erodium arenarium Jord. in Mém. Acad. Sci. Lyon, Sect. Sci. 1: 256 (1851)
Erodium atomarium Delile ex Godr. in Mém. Sect. Med. Acad. Sci. Montpellier 1: 423 (1883)
Erodium baeticum Pau in Mem. Real Soc. Esp. Hist. Nat. 12: 302 (1924)
Erodium ballii Jord. in Pug. Pl. Nov.: 43 (1852)
Erodium bipinnatum var. albiflorum Merino in Brotéria, Sér. Bot. 10: 139 (1912)
Erodium boraeanum Jord. in Mém. Acad. Sci. Lyon, Sect. Sci. 1: 259 (1851)
Erodium carneum Jord. in Mém. Acad. Sci. Lyon, Sect. Sci. 1: 259 (1851)
Erodium chaerophyllum (Cav.) Steud. ex Coss. in Notes Pl. Crit.: 32 (1849)
Erodium cicutarium var. acaule Klett & Richt. in Fl. Leipzig: 570 (1830), nom. illeg. superfl.
Erodium cicutarium var. album Gray in Nat. Arr. Brit. Pl. 2: 624 (1821 publ. 1822)
Erodium cicutarium var. arenarium (Jord.) Rouy in G.Rouy & J.Foucaud, Fl. France 4: 110 (1897)
Erodium cicutarium f. arenarium (Jord.) Paol. in A.Fiori & al., Fl. Anal. Italia 2: 244 (1901)
Erodium cicutarium var. arenicola (Steud.) Speg. in Revista Fac. Agron. Univ. Nac. La Plata 3: 500 (1897)
Erodium cicutarium f. argenteum Brumh. in Repert. Spec. Nov. Regni Veg. 2: 118 (1906)
Erodium cicutarium var. arvale H.Post in Bot. Not. 1844: 133 (1844)
Erodium cicutarium subsp. atomarium (Delile ex Godr.) Batt. in Fl. Algérie, Suppl. Phan.: 21 (1910)
Erodium cicutarium var. chaerophyllum (Cav.) DC. in Prodr. 1: 646 (1824)
Erodium cicutarium var. cicutifolium DC. in Prodr. 1: 647 (1824)
Erodium cicutarium var. cinereum Merino in Fl. Galicia 1: 290-291 (1905)
Erodium cicutarium var. commixtum (Jord. ex F.W.Schultz) Corb. in Nouv. Fl. Normandie: 133 (1894)
Erodium cicutarium proles dissectum Rouy in G.Rouy & J.Foucaud, Fl. France 4: 102, 108 (1897)
Erodium cicutarium subsp. dissectum (Rouy) Merino in Brotéria, Sér. Bot. 11: 117, 119 (1913)
Erodium cicutarium subsp. dunense Andreas in Ned. Kruidk. Arch. 54: 198 (1947)
Erodium cicutarium var. estebani Sennen in Diagn. Nouv.: 286 (1936)
Erodium cicutarium var. filicinum (Pomel) Batt. in J.A.Battandier & al., Fl. Algérie, Dicot.: 122 (1888)
Erodium cicutarium var. genuinum Rouy in G.Rouy & J.Foucaud, Fl. France 4: 102, 109 (1897), not validly publ.
Erodium cicutarium f. hirsutum (Jord. ex Boreau) Brumh. in Monogr. Übers. Erodium: 53 (1905)
Erodium cicutarium var. hirsutum (Jord. ex Boreau) Rouy in G.Rouy & J.Foucaud, Fl. France 4: 102, 107 (1897)
Erodium cicutarium var. immaculatum W.D.J.Koch in Syn. Fl. Germ. Helv.: 142 (1836)
Erodium cicutarium f. maculatum W.D.J.Koch ex Paol. in A.Fiori & al., Fl. Anal. Italia 2: 244 (1901), nom. illeg. homonym. post.
Erodium cicutarium subsp. ontigolanum Guitt. in Boissiera 20: 104 (1972)
Erodium cicutarium subsp. pallidiflorum (Jord.) Nyman in Consp. Fl. Eur.: 140 (1878)
Erodium cicutarium var. pallidiflorum (Jord.) Lange in Pug. Pl. Hispan. 4: 132 (1866)
Erodium cicutarium var. parviflorum Cav. in Elench. Pl. Horti Matr.: 14 (1803), nom. nud.
Erodium cicutarium f. pentalobum Dulac ex Brumh. in Monogr. Übers. Erodium: 53-54 (1905), nom. illeg. homonym. post.
Erodium cicutarium var. pilosum (Pers.) DC. in Prodr. 1: 646 (1824), nom. illeg. homonym. post.
Erodium cicutarium subsp. pilosum (Pers.) Corb. in Nouv. Fl. Normandie: 133 (1894), nom. illeg. homonym. post.
Erodium cicutarium proles pimpinellifolium (With.) Rouy in G.Rouy & J.Foucaud, Fl. France 4: 106 (1897)
Erodium cicutarium subsp. pimpinellifolium (With.) Tourlet in Cat. Pl. Vasc. Indre-et-Loire: 102 (1907)
Erodium cicutarium var. pimpinellifolium (With.) Mérat in Nouv. Fl. Env. Paris: 266 (1812)
Erodium cicutarium f. pimpinellifolium (With.) Beck in Fl. Nieder-Österreich 2: 563 (1892)
Erodium cicutarium f. praecox Cout. in Fl. Portugal 2: 446 (1939), nom. illeg. homonym. post.
Erodium cicutarium f. praecox (Cav.) Paol. in A.Fiori & al., Fl. Anal. Italia 2: 244 (1901)
Erodium cicutarium subsp. praecox (Cav.) Schübl. & G.Martens in Fl. Würtemberg: 441 (1834)
Erodium cicutarium var. praecox (Cav.) Mérat in Nouv. Fl. Env. Paris: 266 (1812)
Erodium cicutarium subsp. praetermissum (Jord. ex Boreau) Corb. in Nouv. Fl. Normandie: 132 (1894)
Erodium cicutarium subsp. primulaceum (Welw. ex Lange) Maire in Bull. Soc. Hist. Nat. Afrique N. 14: 135 (1923)
Erodium cicutarium proles primulaceum (Welw. ex Lange) Samp. in Man. Fl. Port.: 275 (1911)
Erodium cicutarium var. primulaceum (Welw. ex Lange) Pérez Lara in Anales Soc. Esp. Hist. Nat. 24: 304 (1896)
Erodium cicutarium primulaceum Welw. ex Lange in Index Seminum (C, Hauniensi) 1856: 24 (1856)
Erodium cicutarium f. primulaceum (Welw. ex Lange) Mendonça & Vasc. in Anais Inst. Vinho Porto 1961-1962: 13 (1964)
Erodium cicutarium var. psilorhynchum C.G.Westerl. in Bot. Not. 1898: 79 (1898)
Erodium cicutarium var. pusillum Kunze in Flora 29: 692 (1846), nom. nud.
Erodium cicutarium f. subalbidum (Jord.) Paol. in A.Fiori & al., Fl. Anal. Italia 2: 244 (1901)
Erodium cicutarium var. subalbidum (Jord.) Nyman in Consp. Fl. Eur.: 140 (1878)
Erodium cicutarium var. triviale Trautv. in Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada 4: 122 (1876)
Erodium cicutarium subsp. triviale (Jord.) Corb. in Nouv. Fl. Normandie: 132 (1894), nom. illeg. homonym. post.
Erodium cicutarium var. typicum Posp. in Fl. Oesterr. Küstenl. 2(1): 35 (1898), not validly publ.
Erodium cicutarium var. viscosum H.Post in Bot. Not. 1844: 133 (1844)
Erodium cicutarium var. vulgare Lej. in A.L.S.Lejeune & R.J.Courtois, Comp. Fl. Belg. 3: 2 (1836)
Erodium cicutarium subsp. zairae A.P.Khokhr. in Byull. Moskovsk. Obshch. Isp. Prir., Otd. Biol., n.s., 97(6): 98 (1992 publ. 1993)
Erodium cicutifolium Salisb. in Prodr. Stirp. Chap. Allerton: 311 (1796)
Erodium commixtum Jord. ex F.W.Schultz in Arch. Fl. France Allem. 1: 164 (1848)
Erodium danicum K.Larsen in Biol. Meddel. Kongel. Danske Vidensk. Selsk., reimpr., 23(6): 14 (1958)
Erodium dissectum Rouy in G.Rouy & J.Foucaud, Fl. France 4: 108 (1897)
Erodium filicinum Pomel in Nouv. Mat. Fl. Atl. 2: 339 (1875)
Erodium glutinosum Dumort. in Bull. Soc. Roy. Bot. Belgique 4: 345 (1865)
Erodium himalayanum Royle in Ill. Bot. Himal. Mts.: 150 (1835)
Erodium hirsutum Jord. ex Boreau in Fl. Centre France, éd. 3. 2: 133 (1857)
Erodium immaculatum (W.D.J.Koch) P.Fourn. in Fl. Compl. Plaine Franç.: 73 (1928)
Erodium jacquinianum var. annuum Lange in Pug. Pl. Hispan. 4: 132 (1866)
Erodium melanostigma Mart. in Pl. Hort. Erlang.: 139 (1814)
Erodium melanostigma var. grandiflorum Delile in Index Seminum (MPU, Monspeliensis) 1838: 6 (1839)
Erodium melanostigma var. thalictroides Delile in Index Seminum (MPU, Monspeliensis) 1838: 6 (1839)
Erodium millefolium Willd. ex Kunth in F.W.H.von Humboldt, A.J.A.Bonpland & C.S.Kunth, Nov. Gen. Sp. 5: 288 (1822)
Erodium minutiflorum Godr. in Mém. Soc. Natl. Sci. Nat. Cherbourg 19: 173 (1875)
Erodium moranense Willd. ex Kunth in F.W.H.von Humboldt, A.J.A.Bonpland & C.S.Kunth, Nov. Gen. Sp. 5: 228 (1822)
Erodium pallidiflorum Jord. in Index Seminum (GR, Gratianopolis) 1849: 2 (1849)
Erodium parviflorum Jord. in Index Seminum (GR, Gratianopolis) 1849: 15 (1849)
Erodium pentalobum Dulac in Fl. Hautes-Pyrénées: 237 (1867)
Erodium petroselinum L’Hér. ex DC. in Prodr. 1: 647 (1824)
Erodium pilosum (Pers.) Boenn. in Prodr. Fl. Monast. Westphal.: 204 (1824)
Erodium pilosum var. chaerophyllum (Cav.) Boenn. in Prodr. Fl. Monast. Westphal.: 204 (1824)
Erodium pilosum var. glutinosum Clavaud ex Corb. in Nouv. Fl. Normandie: 133 (1894)
Erodium pilosum var. subglabrum Clavaud ex Corb. in Nouv. Fl. Normandie: 133 (1894)
Erodium pilosum var. vestitum Clavaud ex Corb. in Nouv. Fl. Normandie: 133 (1894)
Erodium pimpinellifolium (Moench) Sibth. in Fl. Oxon.: 211 (1794)
Erodium pimpinellifolium var. hirsutum (Jord. ex Boreau) R.Knuth in H.G.A.Engler (ed.), Pflanzenr., IV, 129(Heft 53): 280 (1912)
Erodium pimpinellifolium var. pilosum Pers. in Syn. Pl. 2: 224 (1806)
Erodium pimpinellifolium var. subalbidum (Jord.) Cariot & St.-Lag. in A.Cariot, Étude Fl., ed. 8, 2: 148 (1888)
Erodium praecox (Cav.) Willd. in Sp. Pl., ed. 4. 3: 631 (1800)
Erodium praecox var. baeticum (Pau) Maire in Bull. Soc. Hist. Nat. Afrique N. 20: 18 (1929)
Erodium praecox var. escurialense Pau in Bull. Acad. Int. Géogr. Bot., sér. 3, 16: 74 (1906)
Erodium praecox var. primulaceum (Welw. ex Lange) Maire in Bull. Soc. Hist. Nat. Afrique N. 30: 270 (1939)
Erodium praecox subsp. primulaceum (Welw. ex Lange) Maire in Bull. Soc. Hist. Nat. Afrique N. 14: 135 (1923)
Erodium praecox f. vernale Villar in Ibérica 23: 346 (1925), nom. nud.
Erodium praetermissum Jord. ex Boreau in Fl. Centre France, éd. 3. 2: 131 (1857)
Erodium primulaceum f. praecox (Cav.) Cout. in Fl. Portugal 2: 446 (1939)
Erodium romanum var. caulescens Merino in Brotéria, Sér. Bot. 11: 117 (1913)
Erodium sabulicola Jord. ex Nyman in Consp. Fl. Eur.: 140 (1878), not validly publ.
Erodium subalbidum Jord. in Mém. Acad. Sci. Lyon, Sect. Sci. 1: 257 (1851)
Erodium tenuisectum Lange in Vidensk. Meddel. Naturhist. Foren. Kjøbenhavn 1865: 132 (1865), nom. illeg. homonym. post.
Erodium triviale Jord. in Mém. Acad. Sci. Lyon, Sect. Sci. 1: 255 (1851)
Erodium verbenifolium Delile in Index Seminum (MPU, Monspeliensis) 1847: 7 (1847)
Geranium arenicola Steud. in Flora 39: 439 (1856)
Geranium chaerophyllum Cav. in Diss. 4: 226 (1787)
Geranium cicutarium var. album Weston in Bot. Univ. 2: 349 (1771)
Geranium cicutarium var. chaerophyllum (Cav.) Gaudin in Fl. Helv. 4: 395 (1829)
Geranium cicutarium var. erectum Weston in Bot. Univ. 2: 349 (1771)
Geranium cicutarium var. pilosissimum Gaudin in Fl. Helv. 4: 396 (1829)
Geranium cicutarium var. pimpinellifolium (With.) Wahlenb. in Fl. Suecica 1: 436 (1826)
Geranium cicutarium var. praecox (Cav.) Poir. in Encycl., Suppl. 2: 739 (1812)
Geranium moschatum var. pimpinellifolium Weston in Bot. Univ. 2: 349 (1771)
Geranium pentandrum Gilib. in Fl. Lit. Inch. 2: 178 (1782), opus utique oppr.
Geranium petroselinum L’Hér. ex Webb & Berthel. in Hist. Nat. Iles Canaries 3(2; 1): 22 (1836), pro syn.
Geranium pimpinellifolium With. in Bot. Arr. Brit. Pl., ed. 2. 2: 724 (1787)
Geranium praecox Cav. in Diss. 4: 272 (1787)
Myrrhina inodora Rupr. in Mém. Acad. Imp. Sci. Saint Pétersbourg, Sér. 7. 15(2): 277 (1869)
Hierba de hasta 80 cm, anual o bienal, caulescente. Tallos de glabrescentes a densamente pelosos, con pelos no glandulíferos pluricelulares o no y, a veces, glandulíferos. Hojas de lanceoladas a oval-lanceoladas, pinnatisectas, glabrescentes o con pelos; segmentos principales 7-19, de pinnatífidos a pinnatisectos; hojas basales con limbo de 1-14,5 x 0,5-2,8 cm y pecíolo de 0,6-11,7 cm; hojas caulinares con limbo de 0,6-12 x 0,3-5,2 cm; estípulas de 1,5-10,2 mm, de más o menos triangulares a lanceoladas, membranáceas y ciliadas en el margen, glabras o, en ocasiones, con algunos pelos no glandulíferos en la cara abaxial, purpúreas, pardas o blanquecinas. Inflorescencia con (2)3-12 flores, lateral; brácteas 4-10, de 1,5-3 mm, en general soldadas en la base, ligeramente membranáceas, glabras o con pelos simples en la cara abaxial, blanquecinas, purpúreas o de color pardo; pedicelos de glabrescentes a densamente pelosos o hirsutos, con pelos no glandulíferos pluricelulares o simples más o menos patentes y algunos glandulíferos. Sépalos de 3,2-6,3 x 1,3-2 mm, con pelos no glandulíferos pluricelulares o simples, más densos hacia la base, más o menos patentes y pelos glandulíferos en la cara abaxial; mucrón de 0,2-0,8 mm. Pétalos de 3,8-12 x 2,5-6 mm, semejantes entre sí, de color blanquecino, lila, rosado, púrpura o, en ocasiones, los dos superiores con mácula de color magenta en la base. Nectarios purpúreos, casi negros. Estaminodios de 1,5-3 x 0,4-0,9 mm, rosados o de color púrpura pálido. Estambres con filamentos de 2,8-4 x 0,4-0,7 mm, gradualmente ensanchados en la base, purpúreos, glabros o pelosos en la base; anteras purpúreas; polen amarillo-naranja. Estigmas de un color púrpura muy oscuro. Fruto de 27,4-72 mm; mericarpo de 3,8-6,9 mm, de color pardo, con setas que salen de lúnulas concoloras a la pared del mericarpo; fovéola sin glándulas, con surco infrafoveolar más o menos profundo; arista con fibras rígidas. Semillas de 3-3,5 x 1-1,3 mm.
Referencias:
(Navarro, C. (2015). Erodium L´Hér. in Muñoz Garmendia, F., Navarro, C., Quintanar, A. & Buira, A. (eds.). Flora iberica 9: 335-338. Real Jardín Botánico, CSIC, Madrid.)
Taxón nativo probable (NP)
Especie de la que no se puede asegurar su carácter nativo, pero de la que se dispone información sobre su distribución o preferencias de hábitat que sugiere que su introducción por el ser humano en las islas es muy poco probable.
Especie no incluida en ninguna de las categorías de protección.
Especie cosmopolita, probablemente originaria de la región mediterránea (Ver distribución en Plants of the World Online). Crece en zonas ruderalizadas como bordes de camino, escombreras, cultivos, etc., en suelos más o menos nitrificados.
Nombres vernáculos:
Lambisquera (La Gomera)
Alfinelejo manso (Fuerteventura)
Alfinelejo (Lanzarote)
Alfinalejo (Lanzarote)
Nombre asignado por la Academia Canaria de la Lengua:
Alfilerillo manso
Nota: los nombres asignados por la Academia Canaria de la Lengua, en muchos casos no se corresponden con ninguno de los nombres vernáculos utilizados en las diferentes localidades de las Islas.
Erodium: consultar en Flora Ibérica.
cicutarium: epíteto que alude a la similitud foliar con la cicuta (Conium maculatum).
Referencias:
- Plants of the World Online
- World Flora Online
- BIOTA
- Especies vegetales en Canarias (Autor: Gerardo García Casanova)
- Guía Visual de la Flora Vascular de la Reserva de la Biosfera de Lanzarote (Autores: Jaime Gil y Marta Peña)

